Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Tarihçesi Nedir?

Ebru sanatı görsel açıdan şölen haline gelen çok renkli ve kıymetli bir sanattır. Suyun üzerinde renk verme çalışmalarıyla yapılan süsleme sanatı olan ebru, günümüzde artık pek uygulanmamaktadır. Geleneklerimizde çok kullanılan bu sanatın önceleri kursları, eğitimleri yoğun şekilde bulunurken şimdilerde sınırlıdır.

Osmanlı döneminde uygulanan ebru sanatı, önemli bir iş koludur. Birçok kişiye kazanç sağlamıştır. Doğu topraklarından Avrupa’ya yayılmasıyla ebruya Avrupa’da, Türk kağıdı ismi verilmiştir. Tüm dünya üzerinde ilgi çekmiş, uygulanmış ve sevilmiş bir sanattır. Günümüzde ise belirli birkaç isim dışında ciddi anlamda bu işle uğraşan kişilerin sayısı azdır.

Çeşitli kurslarda ilgi az olmasına rağmen eğitimi verilir. Ebru sanatının icra edilebilmesi için gerekli çeşitli malzemeler mevcuttur. Bu malzemeleri önceleri hazırlamak ve bulmak zorken; şimdilerde resim malzemeleri satan birçok dükkanda rahatlıkla bulmanız mümkündür.

Ebru Sanatı Nedir?

Kitre sayesinde yoğun hale getirilmiş suyun üzerine, özel olarak hazırlanmış boyalar aracılığıyla meydana getirilen desenlerin, kağıt üzerine nakledilmesi neticesinde yapılan bir süsleme sanatıdır. Görsel açıdan çok hoş renkler ve desenler meydana gelirken, evler için de çok değerli dekorasyon öğeleri oluşur. Ebru sanatında en önemli unsurlardan arasında; oda sıcaklığı, kullanılan boyaların ve fırçaların kalitesi yer almaktadır. Ebru tıpkı hat sanatı gibi boş zamanların değerlendirileceği, stresi azaltmaya yarayan bir hobidir.

Ebru Çeşitleri Nelerdir?

Ebru sanatının da kendi içerisinde farklı çeşitleri bulunmaktadır. Bunlar; tüm ebru çeşitlerini yapmadan önce uygulanan battal ebru, tekne kenarlarına zıt oluşturulan çizgilerden oluşan gelgit ebru, helezonik yuvarlaklar içeren bülbül yuvası ebru, uç kısımları kıvrımlı şal ebrusu, taraklı ebru, hatip ebrusu ve çiçek ebrudur. Günümüzün en önemli ebru sanatı icra edenler isimleri arasında Mustafa Düzgünman ardından gelen, Sacit ve Sami Okyay, Fuat Başar, Sabri Mandıracı, Sedat Altıngöz, İsmail Dündar ve Mahmut Peşteli bulunmaktadır.

Ebru Sanatı İçin Gerekli Malzemeler Nelerdir?

Ebru sanatı ve çeşitleri hakkında kısaca bilgi verdikten sonra gelelim yapılışına. Bunun için öncelikle tüm malzemeleri eksiksiz bir şekilde temin etmemiz gerekiyor. En önemli nokta malzemelerin kaliteli olması. Ne kadar iyi malzeme kullanırsanız, yaptığınız çalışma o kadar güzel olacaktır. Ebru sanatı için gerekli malzemeler ise şöyle;

• Kâğıt: Emici özelliği çok iyi olan ve parlak olmayan kâğıtlar kullanılmaktadır. Sıklıkla birinci kalite hamurlardan elde edilen kâğıtlar kullanılır.
• Su: Kitre, boy tohumu, deniz kadayıfı ya da salep gibi suyun yoğunlaşmasında etkili olan doğal malzemeler ile hazırlanır. Su kireçsiz, dinlendirilmiş olmalıdır ama musluk suyu iyiyse o da olabilir. Eski dönemlerde yağmur suyu kullanılmıştır.
• Toprak Boya: Sanatın icrası için kullanılan boyalar, topraktan hazırlanmıştır. Topraklar, ezilmiş, elekle elenmiş ve suda süzülmüştür. Böylece kullanıma hazır hale gelmiştir. Günümüzde ise ezilmeye hazır, toz boyalar kullanılmaktadır.
• Öd: Sıklıkla büyükbaş hayvanların safra keselerinden yapılmaktadır. Kese delinir ve içindeki öd süzülür. Kapta toplanan öd, benmari usulü kaynatılan suyun içinde 20 dakika bekletilir. Oluşan köpükler kaşıkla alınır. Kalkan balığının ödü de ebru için uygundur. Günümüzde bunlar hazır olarak satılmaktadır.
• At Kılı ya da Gül Dalı: Fırça yapımında kullanılmak üzere tercih edilen at kılları genellikle yaşça ilerlemiş atların kuyruklarından elde edilir. Ancak yele kılları da kullanıma uygundur. Fırçalarda gül dalının kullanılması, dalın esnek olması nedeniyle ve kolaylıkla küf tutmaması nedeniyledir.
• Tekne: İçerisine su ile karıştırılmış kitre konulan kap.

Ebru Sanatı Nasıl Yapılır?

Ebru sanatını yapmak için ilk etapta yukarıda saydığımız malzemelerin hepsi eksiksiz bir şekilde temin edilmelidir. İlk işlem teknenin içi kitreli su ile doldurulur ve uygun kıvama ulaşılmaya çalışır. Burada ilk başlarda ebru sanatı yapan sanatçılardan yani işi bilenlerden yardım alabilirsiniz. Ancak ideal olan 2 litre su içerisine 2 çorba kaşığı kitre konmasıdır. Bu karışım 2 gün bekletilir ve sonrasında tülbent ile süzülür. Hazırladığınız bu karışımı bir kap içerisine koyup istenilen zamanda kullanılmak üzere bir kenarda saklayabilirsiniz.

Daha sonra toprak boya ile istenilen renk oluşturulur ve öd eklenerek karıştırılır. Bu işlem ise 15 gün ya da bir ay boyunca bekletmeye bırakılır. Bu kısımdan sonra ise asıl zevkli olan bölüme geçilir. Ebru sanatı yaparken bilinmesi gereken en önemli detay, kaliteli malzemeler kullanmak ve bir çalışmayı tek seferde yapma şansınızın olduğudur.

Gerekli malzemeleri hazırladıktan sonra önceden hazırlanmış olan kitreli su tekneye boşaltılır. Hangi renkler kullanılmak isteniyorsa fırça yardımıyla suya damlatılır. Her fırça damlasında renklerin suda farklı bir şekil oluşturacaktır. Son olarak kağıt teknenin üzerine örtülür ve tek seferde çekilerek kurumaya bırakılır.

Ebru Sanatının Tarihçesi

Bu sanatın temel olarak hangi ülkede ortaya çıktığı net olarak bilinmemektedir. Bunun yanında doğu ülkelerinde süsleme amaçlı yapıldığı düşünülmektedir. Çeşitli İran kaynaklarında, Hindistan topraklarında meydana çıktığı belirtilmiştir. Diğer kaynaklara göre ise Türkistan’da Buhara kentinde ortaya çıkmış olduğu ve İran aracılığıyla Osmanlı’da tanındığı belirtilmiştir. Batıda ebru için Türk kâğıdı ve mermer kâğıdı gibi adlandırılmalar kullanılmaktadır.

Ebru sanatının köklerinin 9. ve 10. yüzyıllara kadar gittiği varsayılır. Ancak düşünüldüğünde aslında kâğıdın bulunmasıyla beraber sanatın geliştiği anlaşılabilir. Türkistan topraklarında 16. yüzyıl başlarında İpek Yolu aracılığıyla İran’a ulaşması esnasında ebri olarak adlandırılan sanat, görünümüyle bulut kümelerine benzer şekiller ihtiva ettiğinden buluta nispet anlamına gelen bu Farsça kelime doğru adlandırılma özelliği taşır.

Avrupalı seyyahlar da ebru sanatını kendi ülkelerine ulaştırmıştır. Önce Almanya’da görülmüş ardından Fransa ve İtalya’ya yayılmıştır. Zaman içerisinde Amerika ve İngiltere’ye de ulaşan sanat, her ülkenin sanat anlayışı çerçevesinde şekillenmiştir. Belgelenmiş ilk ebru örneği, 16. yüzyıla aittir.

Ebru sanatı konusunda kaleme alınmış Türkçe en eski eser, 1615 yılından sonra yazıldığı bilinen Tertib-i Risale-i Ebri’dir. Günümüzde tanınan ebru eserleri ilk defa Orta Asya ve Osmanlı toprakları üzerinde ortaya çıkmıştır. Osmanlı döneminde zamanın önemli iş kollarından bir tanesidir.

Konu hakkında video

Sonuç

Renklerin suda dansı olarak nitelendirirlen ebru sanatı, Osmanlı zamanından bu yana yapılmaktadır. Her ne kadar güncelliğini biraz yitirmiş olsa da, bu sanata gönül veren insanlar unutulmaması için ellerinden geleni yapmaktadır.